محیط کار بدون روتوش

 

با افزایش سطح سواد و مهارت­های بانوان، شاهد آن هستیم که این قشر از جامعه به دلایل مختلف از قبیل مسائل معیشتی، به دست­ آوردن استقلال مالی، فرار از بیکاری و کسب منزلت اجتماعی، امروزه بیش از پیش، در مشاغل مختلف، به فعالیت می­پردازند که شاید بتوان منشی­گری را زنانه ­­ترین این مشاغل در شرایط کنونی دانست. این حضور چشم­گیر به رغم تمامی فرصت­هایی که به دنبال داشته است اما به نوبه خود آسیب­ها و ناملایمت­هایی نیز در پی داشته است که در خور جامعه اسلامی نیستند. مرور آنها در این نوشته البته بدان معنا نیست که اکثریت محیط­های ­کاری به چنین مسائلی آلوده­ اند. جنس این مسائل نیز بسته به شرایط محیط کاری نظیر دولتی یا خصوصی بودن، تعداد کارکنان، میزان تردد ارباب رجوع و اندازه فضای کاری تفاوت­های با یکدیگر دارند. با این حالی ضروری است دختران و بانوان جوانی که به دنبال چنین مشاغلی می­گردند با شرایط مختلفی که ممکن است پیش روی آنها قرار گیرد از قبل آشنا شده و واکنش خود به هر یک از این مسائل را برنامه­ ریزی کنند تا بتوانند از وقوع این­گونه اتفاقات پیشگیری کرده و به­ گونه­ای با همکارانشان برخورد کرده که ضمن حفظ حریم کاری، از هرگونه آسیبی نیز که کمترین آنها آشفتگی روحی است در امان بمانند.

هزینه­ های سکوت

باید به خاطر داشت که برخورد منفعلانه یک بانو با چالش­های اخلاقی، بطور طبیعی، یک احساسی دائمی مبنی بر عدم وجود امنیت در محیط کار در ذهن او ایجاد کرده که بی شک بر دیگر جنبه­ های زندگی او نیز تاثیر گذاشته و به مرور زمان مشکلاتی از قبیل کاهش اعتماد به نفس و انگیزه کاری، احساس ترس در برخورد با دیگران، بدبینی، بی­ اعتمادی، اضطراب و مسائلی از این را به دنبال داشته و فکر و روان او پریشان و فرسوده خواهد کرد. خصوصاً آن که بسیاری از زنان، از ترس آبروی خود و نگرانی از آن که به بی ­عفتی متهم شوند ترجیح می­دهند در مواجهه با این مسائل سکوت کنند. در حالی که بی شک، پیامدهای این وضعیت پس از مدتی متوجه اعضای خانواده از قبیل پدر، مادر، خواهر و برادر و همسر نیز خواهد شد و به ویژه بر تربیت فرزندان او نیز تاثیرگذار خواهد بود.

حقوق و مزایای پایین

اگرچه اجرای قانون کار و قانون تامین اجتماعی در تمامی شرکت­های خصوصی و حتی در خصوص نیروهای پورسانت­ بگیر نیز الزامی بوده و هر توافقی بر خلاف این قوانین باطل محسوب می­شود اما در مراکز زیادی، به راحتی این مقررات دور زده می­شود. پرداخت کمتر از حداقل حقوق قانون کار، عدم پرداخت بسیاری از مزایای قانونی، عدم پرداخت پایه سنواتی، محرومیت از ثبت سابقه بیمه، وضع ضوابط خاص در خصوص حقوق و شرایط کاری دوره آزمایشی، الزام به ارائه سفته، ساعات کاری بالا بدون پرداخت اضافه­ کاری، نداشتن مرخصی و بسیاری دیگر از این­گونه تخلفات را می­توان در گفتگو با خانم­های شاغل به بازاریابی و منشی­گری مشاهده کرد. عموماً این افراد نیز به دلیل ترس از بیکاری و نداشتن فرصت شغلی مناسب­تر به راحتی به این شرایط تن داده و در مقابل آن سکوت می­کنند.

دروغی به نام پورسانت

رقابت بر سر فروش بیشتر، شرکت­­ها را به استفاده از نیروی کار ارزان­قیمتی به نام بانوان بازاریاب سوق داده است. در هنگام استخدام، نیز وعده­های رنگینی به این افراد داده می­شود و با ضرب کردن سهم پورسانت آنها از فروش محصول در یک تیراژ فروش بالا، تصویری بسیار جذاب از درآمد برای این بازاریاب­ها ایجاد می­شود. در طول دوره فعالیت نیز هرگونه انحراف از این آمار به کم­کاری این خانم­ها نسبت داده شده و شرکت را در این خصوص بی­تقصیر می­دانند. برقراری تماس­های تلفنی مکرر، سر زدن به مراکز مختلف و چانه­زنی با خریداران احتمالی از هر قماش، تلاش­های عمده این افراد در کسوت بازاریابی است و هیچ چیز به اندازه دریافت یک پورسانت نامناسب پس از تحمل این همه مشقت و دشواری، آزاردهنده نیست.

استفاده از زنان به عنوان ابزار تبلیغات و جذب مشتری

برخی کارفرمایان، برای رونق بازار و افزایش فروش، زنان را در معرض دید مشتریان قرار داده و با بهانه‏های مختلف همچون تلطیف فضا و جذب مشتری، از این موضوع استفاده می­کنند. علی­رغم اینکه شاید برخی فعالیت­ها مثل منشی­گری و بازاریابی و فروش برخی کالاها بهتر از عهده زنان برآید اما استفاده‏های غلط، زن را در حد یک جنس لوکس داخل ویترین تنزل می‏دهد.

طبیعی است که مدیرانی که قصد دارند چنین استفاده­ای از منشی­ها و بازاریاب­های خود ببرند انتظارات ویژه­ای نیز از آنها دارند. آرایش غلیظ صورت، رنگ کردن موها و بیرون گذاشتن آنها از زیر روسری، پوشیدن پوشیدن لباسهای جذاب و مهیج و برخورد صمیمانه و عشوه ­­گرانه با مراجعان و مشتریان، بدیهی­ ترین انتظارات این­گونه مدیران از نیروهای زیر دست خود است که دست بر قضا حتماً باید مجرد نیز باشند.

آزارهای اخلاقی

این­گونه آزارها به دو صورت کلامی و غیر کلامی رخ می­دهد. شوخی‏های نامناسب و دور از شان رابطه بین دو همکار با جنس مخالف را که معمولاً (و نه همیشه) آقایان آغازکننده آن هستند می­توان مهمترین نمونه آزارهای کلامی دانست. اظهار نظر در ارتباط با ظاهر و نوع لباس و دعوت به ملاقات خارج از محیط کاری «به بهانه مسائل کاری اما به قصد طراحی مسائل شخصی و نامتعارف» از دیگر مصادیق این­گونه آزارها می­باشد. از آزاهای غیر کلامی نیز می­توان به نگاه­های هیز و چشم­ چرانی اشاره کرد.

داشتن چند همکار مرد در یک فضای کاری کوچک نیز اگرچه در ظاهر تا زمانی که بین این همکاران، شخص نابابی حضور نداشته باشد چندان موضوع آزاردهنده­ ای به نظر نمی­رسد اما از آنجا که محیط شخصی و خصوصی فرد را تحت تاثیر قرار می­دهد به تدریج او را خسته و فرسوده خواهد کرد.

در موارد حادتر، برخی آقایان اعم از مدیر بالادستی یا سایر همکاران، ممکن است به خود اجازه رفتارهای وقیحانه­ هم بدهند. بیان صحبت‏ها و الفاظ رکیک، ارسال پیام و تصاویر نامناسب از طریق ایمیل و شبکه ­های اجتماعی، نزدیک شدن بیش از اندازه در هنگام صحبت­ها و گفتگوهای کاری، تماس فیزیکی ظاهراً تصادفی (و در واقع برنامه­ ریزی شده) و سرانجام طرح درخواست­های غیر اخلاقی از این گونه رفتارها می­باشند. گاهی بعضی از مشتریان نیز، از این­گونه رفتارهای آزار دهنده از خود نشان می­دهند.

تبعیض

اگرچه آقایان مسئول تامین هزینه خانواده خود هستند و از بانوان بطور معمول «و نه همیشه» چنین انتظاری وجود ندارد اما این موضوع حقی برای مدیران ایجاد نمی­کند تا بین آقایان و خانم­ها تبعضی قائل شوند. این تبعیض ضربه سنگینی است که در بعضی از محیط­های کاری به خانم­ها وارد می­شود. پرداخت حقوق کمتر، برقراری برخی مزایا صرفاً برای آقایان و پرداخت دیر به دیر و چند ماه یک­بار حقوق خانم­ها از این­گونه اتفاقات است که اگرچه صحبت کردن از آن چندان سخت نیست اما مواجهه واقعی با چنین مسائلی در محیط کار، احساسات بسیار آزاردهنده­ای را در بانوان ایجاد خواهد کرد.

مردان زورگو

تجربه همکاری با آقایانی که از شعور و مهارت کافی در برخورد با کارمندان خانم برخوردار نیستند یکی از خاطرات تلخ بسیاری از خانم­هایی است که مخاطب این نوشته می­باشند. مراجعات گاه و بی­گاه به محیط کاری بانوان آن هم به صورت سرزده، یکی از این­گونه زورگویی­هاست که به بهانه­های مختلف عموماً غیر موجه صورت گرفته و تمرکز خانم­هارا به هم می­زند. خصوصاً آن که ممکن است در زمان برخی از این بازدیدهای سرزده، بانوان آزاد بوده و آمادگی یک برخورد کاری و رسمی را نداشته باشند.

بعضی از آقایان نیز به خود این اجازه را می­دهند که کارهای عقب­مانده خود را به منشی شرکت و یا سایر همکاران خانم خود بسپارند و یا از این خانم­ها بخواهند که وظایفشان را در غیاب آنها به انجام برسانند. بعضی از این آقایان حتی طلبکارانه و با فریاد و داد و بیداد توقعات خود را به پیش می­برند و انتظار دارند خانم­ها در مقابل آنها سکوت کرده و فقط چشم بگویند!

 

تصورات دیگران

بدتر از هر موضوع دیگری، تصوراتی است که دیگران در خصوص مشاغلی همچون منشی­گری و بازاریابی دارند. همه مسائلی که در این نوشته به آنها اشاره شده است حقیقت دارند. اما ابداً به این معنا نیست که قرار است تمام آنها با یکدیگر در یک محیط کاری اتفاق بیفتند. بسیاری از محیط­های کاری شرایط نسبتاً سالمی دارند و هیچ کدام از این مشکلات در آنها به چشم نمی­خورد. اگر هم گه­ گداری مسائل کوچکی در آنها بروز پیدا کند به سادگی می­توان با اندکی تدبیر آن را برطرف کرد. با این حال تصویری که در این خصوص در جامعه وجود دارد تا حدود زیادی تند بوده و از شرایط واقعی، بدبینانه­ تر است. قضاوت­های غیر واقعی مردم مبنی بر این که پذیرش مشاغلی مانند منشی­گری و بازاریابی به معنی عبور از برخی خط قرمزها و عدول از برخی ارزش­های اخلاقی است طبعاً در اطرافیان اعم از خانواده، دوستان، همکاران و مشتریان نیز تا حدودی وجود دارد که تحمل آن دشوارتر از سایر مشکلات می­باشد. تا آنجا که برخی از بانوانی که در این­گونه مشاغل به کار فعالیت دارند ترجیح می­دهند شغل خود را از دیگران پنهان کنند.

نویسنده: مرضیه رنجی ،مدیر اجرایی موسسه آوان اندیشه

انتشار یافته در نشریه پیام زن، شماره ۲۸۵