یاقوت در کویر، نگینی درخشان

چکیده:  یک کارشناس زمین شناسی در شهر کویری قم به بهره برداری از سنگ عقیق سفید و درخشان و تولید انواع زیور آلات سنگی و گرانبها اقدام کرده است. همچنین احداث تنها موزه خصوصی سنگ شناسی کشور توسط مهندس فراهانی صورت گرفته است.

کاشف معدن

مهندس فراهانی کارشناس زمین شناسی است و تخصص اصلی او اکتشاف معادن است. تا به حال اکتشاف چند معدن طلا در کشور به نام او ثبت شده و چند سالی نیز برای اجرای چنین پروژه هایی در خارج از کشور زندگی کرده است.

یاقوت کویر، نام شرکتی که مهندس فراهانی اداره آن را بر عهده دارد و وقتی از او در باره فلسفه این نام گذاری می پرسیم با نهایت ارادت به اهل بیت، از حضرت فاطمه معصومه به عنوان یاقوت کویر، نام می برد. روبیسه، نام برند بین المللی این شرکت می باشد که محصولات آن در خارج از کشور به این نام شناخته می شوند.

این شرکت از سال ۱۳۹۱ فعالیت خود را در یک ساختمان کوچک آغاز کرده است. اما دفتر کار فعلی آن در سه طبقه مستقر شده است. این ساختمان قبلا منزل مسکونی مهندس فراهانی بوده است.

در طبقه همکف یک موزه سنگ شناسی احداث شده که باید آن را تنها موزه خصوصی سنگ شناسی کشور دانست که در سازمان میراث فرهنگی، گردشگری و صنایع دستی کشور نیز به ثبت رسیده است. در این موزه بیش از هزار نمونه سنگ از حدود ۸۰ نوع کانی معدنی به نمایش عموم درآمده اند. بازدید از این موزه در طول سال، برای عموم آزاد و رایگان است و تا به حال چند هزار نفر نیز از آن بازدید کرده اند که در میان آنها از مسئولان مملکتی و معاون وزیر و استاندار تا دانش آموز و دانشجو را می توان دید. نمایش این تعداد سنگ در کنار هم واقعا اعجاب‏ انگیز است و به راحتی نمی توان از آن دل کند. بعضی از قطعات سنگ موجود در این موزه نیز در نوبه خود، شگفتی ­آفرینند. وسط موزه سنگ بزرگی نصب شده که آقای مهندس فراهانی از آن به عنوان بزرگترین سنگ عقیق دنیا نام می برد.

موانع بر سر راه بهره برداری از  سنگ

پای درد دل هایش که بنشینی از اوضاع اقتصادی مملکت ناراضی است. اما این نارضایتی هیچ وقت او را از تلاش و تکاپو نینداخته است. او بیشتر از آن از آن دسته از سرمایه گذارانی دلخور است که تنها به فکر کسب درآمد از واسطه گری و خام فروشی هستند. سنگ زیبایی در این موزه موجود است که به گفته او هر تن آن دو تا پنج میلیون تومان به ترکیه صادر می شود تا از آنجا به نام این کشور به بقیه دنیا فروخته شود. کمی آن طرف تر  در همین موزه، یک مجسمه ساخته شده از سنگی از همان جنس وجود دارد که کمی کمتر از نیم کیلو سنگ در ساخت آن به کار رفته و قیمت آن حدود سه میلیون تومان است. شاید فکر کنید این مجسمه خارجی است. اما خوب است بدانید که این مجسمه در همین کارگاه ساخته شده است.

کارگاه، در طبقه پایین همین ساختمان قرار دارد. قبل از ورود به سالن اصلی کارگاه، انبار قرار دارد. انواع سنگ­های قیمتی و نیمه قیمتی را می توان در این انبار مشاهده کرد. سنگ هایی که از معادن مختلف جمع آوری شده و آماده تراشکاری برای تولید انواع محصولات زینتی می باشند. این سنگ ها از معادن مختلف سراسر کشور و حتی خارج از کشور جمع آوری شده اند. شاید اگر این سنگ ها را جایی بیرون از این کارگاه دیده بودیم هیچ وقت فکر نمی کردیم که این سنگها زینتی و گران قیمت باشند. یکی از امتیازات ویژه یاقوت کویر، حضور در زنجیره کامل محصول از استخراج معدن (و گاهی حتی مراحل اکتشاف) تا مراحل پایانی تولید آن می باشد.

کارگاه تولید محصولات زینتی از سنگ

 سنگ عقیق تقلبی!

سنگ های زینتی چینی از موارد قابل توجه در این انبار می باشد. مهندس فراهانی با اشاره به این نکته که چین در این نمونه سنگ بهترین کیفیت را در سراسر جهان دارد اعتقاد دارد که به جای آن که سنگ خام کشور خود را با کمترین قیمت صادر کنیم باید سنگ خام را از کشورهای دیگر وارد کرده و بعد از فرآوری با بالاترین ارزش افزوده به فروش برسانیم. سنگ عقیق قم نیز از دیگر نکات قابل توجه در این انبار می باشد که رنگ سفید خیره کننده ای دارد.

دو خاطره از این سنگ ها او را آزار می دهد. یک خاطره مربوط به روزی است که سنگ عقیق قم را به یکی از مسئولان بلندپایه معرفی کرده بود و او با بی اعتمادی جواب داده بود که چرا دروغ می گویی؟ قم و عقیق!؟

تاسف دوم مهندس از تولیدکننده هایی است که سنگ عقیق را رنگ می کنند. برای این کار سنگ را در رنگ خوابانده و بعد در فر مایکرو ویو قرار می دهند. چند بار که این کار انجام شود سنگ رنگ درخشانی پیدا می کند که علیرغم ظاهر جذاب، غیر طبیعی و نوعی تقلب به حساب می آید. دست بر قضا سنگ عقیق قم به دلیل رنگ سفید خود، خاصیت رنگ پذیری فوق العاده ای دارد که همین موضوع، باعث بروز کلاهبرداری هایی شده است.

سنگ ها یا مثلا سنگ های عقیق چینی نیز یکی دیگر از تقلب هایی است که در بازار سنگ به وفور قابل یافت است. این قطعات با قیمت خیلی ارزانی به فروش می روند. اما آزمایشهای واقعی نشان می دهد ماده اولیه آنها ازپلاستیک، رزین، پلیمر، شیشه و مواد مصنوعی مشابه تشکیل شده است و هیچ شباهتی به سنگ نمی توان در آنها یافت.

سنگ عقیق سفید

 

مهندس فراهانی بر این نکته تاکید دارد که یکی از دلایل توصیه به استفاده از انگشتر عقیق و سنگ های مشابه، یون مثبتی است که از این سنگ ها آزاد  شده و باعث رفع کسالت و خستگی و ایجاد احساس نشاط در فردی است که از آن استفاده می کند.

کارگاه های تراش سنگ

از انبار که عبور کنیم کارگاه تولید در سه سالن قرار گرفته است. در یکی از سالن ها، رکاب انگشتر و سایر وسایل زینتی ساخته می شود. محصولات ساخته شده در این کارگاه از جنس نقره اعلا هستند که بعد از ریخته­ گری، پرداخت و ظریف کاری بر روی آنها انجام می شود تا برای نصب نگین آماده شوند. یک رکاب با دو مشخصه توصیف می شود؛ یکی سایر انگشت که برای آن از حلقه سایز استفاده می شود تا اندازه رکاب با انگشت مشتری، تناسب داشته باشد و دیگری اندازه نگینی که بر اساس سفارش مشتری قرار است روی آن نصب شود.

سالن سمت چپ، به تراش کاری و پرداخت سنگ اختصاص دارد. سنگ هایی که در انبار دیده بودیم در این کارگاه به شکل های مختلف، تراش داده شده و صیقل داده می شوند.

انواع نگین در اندازه های مختلف، گردن بند، دست بند، مجسمه و… از محصولات ساخته شده در این کارگاه می  باشند. حتی ضایعات و خورده سنگ هایی که از جذابیت و درخشندگی برخوردار باشند با دستگاهی به نام ترامپ صیقل داده شده و برای ساخت دست بند و گردن بند ارزان قیمت، مورد استفاده قرار داده می شوند.

دستگاه های مورد نیاز در خود کارگاه طراحی و ساخته شده است. تا همینجا به خوبی می توان فهمید که ساخت انگشتر چه نگین و چه رکاب آن، کاری ظریف و حساس است که دستگاه در آن نقش اساسی نداشته و کاملا مبتنی بر دقت و تجربه استادکارهایی است که این کار را انجام می دهند.

اما کارگاه سوم، حتی از این دو کارگاه هم حساس تر و دقیق تر است. در این کارگاه، اصطلاحا تراش فست انجام می شود. این تراش در مقایسه با تراش معمولی (دامله) دقت خیلی بیشتری دارد و به کمک آن می توان زوایای مختلف را بر روی سنگ های زینتی ایجاد کرد. دقت این تراش به حدی است که برخی از زوایای آن را با چشم غیر مسلح نمی توان به خوبی درک کرد و باید از ذره بین و عینک های مخصوص برای آن استفاده کرد.

ارزش افزوده سنگ هایی که در این کارگاه تراش می خورند فوق العاده بالا هستند و تجهیزات مورد استفاده نیز ظریف و حساس هستند. همین چند روز پیش، یکی از دستگاه ها به اندازه تنها ۰٫۱ میلیمتر خطا پیدا کرد که به خاطر همین خطای کوچک، تا موقعی که اشکال آن را رفع نکردند دیگر نتوانستند با آن محصول تولید کنند. ماشین آلات این کارگاه از آمریکا وارد کشور شده و مهندس فراهانی با تاسف از این موضوع، از تلاشهای بی نتیجه خود برای متقاعد کردن اساتید و شرکتهای ایرانی به ساخت این ماشینها در داخل کشور یاد می کند.

کارگاه سنگ عقیق

طبق قوانین کارگاه یاقوت کویر، هر نفر در روز به اندازه یک نیم روز کار می کند. جالب این که برای راحتی پرسنل، روزهای زوج به آقایان و روزهای فرد به خانم ها اختصاص داشته است. جمعا شانزده نفر در این شرکت مشغول به کار هستند. علاوه بر این، دوره های آموزشی ساخت انگشتر و جواهرات زینتی نیز در همین کارگاه ها برگزار شده و کسانی که این دوره ها را با موفقیت سپری کنند می توانند به یکی از تامین کنندگان یاقوت کویر، تبدیل شوند. برنامه این شرکت، دستیابی به توان تولید روزانه ۲۰۰ تا ۳۰۰ عدد انگشتر با استفاده از ظرفیت کارگاه های خانگی است که توسط کارآموزان این آموزشگاه تاسیس خواهند شد.

طبقه فوقانی ساختمان کویر نیز به خدمات مشاوره ای اختصاص دارد. چند نفر دکتر و مهندس در این بخش مشغول به کار هستند که به ارائه خدمات مشاوره اکتشاف و بهره برداری از معدن مشغول می باشند. دوره های آموزشی ژئوتوریسم (زمین گردی) از دیگر برنامه های این بخش می باشد. مشاوران این بخش، تا به حال چند برنامه احداث سایت های زمین گردی به سفارش سازمان میراث فرهنگی و گردشگری و همچنین چند سرمایه­گذار طراحی کرده اند. آخرین طرح در دست مطالعه مربوط به راه اندازی سایت نمک درمانی در یکی از ساغندهای معدنی اطراف قم می باشد که مجوزهای آن در حال پیگیری است.

سنگ عقیق

شاید این شرکت تا به حال بیشتر از ۳۰ انگشتر گران قیمت را به رایگان به افراد مختلف هدیه داده است. اما وقتی به شوخی کلمه رشوه جلوی او برده می شود برمی آشوبد که پول درآوردن راه های ساده تری داشت که نیاز به این هدیه ها هم نداشت. این انگشترها فقط برای معرفی سنگ عقیق قم، هدیه داده شده اند. مهندس راست می گوید. اشتیاق او و پرسنل شرکت یاقوت کویر به رشد و توسعه اقتصاد کشور از طریق فعالیت های سالم و مولد، در تک تک بخش های این شرکت قابل مشاهده است. حتما اگر آنها می خواستند می توانستند به جای تحمل این همه سختی، سرمایه خود را در بازرگانی و مثلا صادرات سنگ خام به خارج از کشور صرف کنند و تا به حال، چند برابر سرمایه خود، سود برده بودند. اما آنها اعتقاد داشته و دارند که ایران با تلاش تک تک ایرانیان ساخته خواهد شد.

پروانه تولید کارگاه صنایع دستی و همچنین مجوز مجموعه داری (موزه) از سوی سازمان میراث فرهنگی برای این شرکت صادر شده اند. علاوه بر این یاقوت کویر چند مجوز از سایر سازمان ها نیز دریافت کرده است که پروانه اشتغال به کار حرفه ای مهندسی معدن از وزارت کار و امور اجتماعی، پروانه تاسیس آموزشگاه فنی و حرفه ای، پروانه فنی و مهندسی و مرکز پژوهشهای صنعتی و معدنی از دیگر مجوزهای این شرکت می باشند.

در کنار خدمات آموزشی و مشاوره ای، خط تجاری این شرکت، فروش انواع محصولات ساخته از سنگ های قیمتی و نیمه قیمتی می باشد که می توان به موارد زیر اشاره کرد.

  • انواع انگشتر
  • گردن بند و دست بند
  • جواهرات و زینت آلات
  • مجسمه های سنگی
  • تابلوهای خط نوشته سنگی

محصولات این شرکت عموما به صورت تک و بنابه سفارش مشتری ساخته می شوند. به منظور تاکید بیشتر بر جنبه های سنتی محصول، انگشترهای ساخته شده در جعبه های نفیس خاتم کاری اصفهان، بسته بندی و برای مشتری ارسال می شوند. به همراه هر محصول کارت اصالت آن نیز ارسال می شود که به نوبه خود اقدامی تقریبا منحصر به فرد در بازار فروش انگشتر محسوب می شود. این کارت، حاوی مشخصات محصول و شرکت یاقوت کویر به عنوان سازنده آن می باشد و اصا